توانبخشی پس از سکته مغزی

توانبخشی پس از سکته مغزی بخش بسیار مهمی از روند بهبودی است. توانبخشی برنامه‌ای از درمان‌های مختلف است که به شما کمک می‌کند مهارت‌های از دست رفته پس از سکته را دوباره بیاموزید.روش‌های توانبخشی بسته به ناحیه آسیب‌دیده مغز متفاوت خواهند بود.

توانبخشی می‌تواند به بهبود:

• حرکت
• گفتار
• قدرت عضلانی
• مهارت‌های زندگی روزمره

کمک کند و باعث بازیابی استقلال و افزایش کیفیت زندگی شود.

سکته مغزی می‌تواند دامنه وسیعی از عوارض ایجاد کند و به همین دلیل میزان بهبودی در هر فرد بسیار متفاوت است.
تحقیقات نشان داده‌اند افرادی که در برنامه‌های توانبخشی ساختارمند شرکت می‌کنند، عملکرد بهتری نسبت به کسانی دارند که توانبخشی دریافت نمی‌کنند.
بنابراین، توانبخشی برای همه مبتلایان توصیه می‌شود.

توانبخشی پس از سکته مغزی شامل چه مواردی است؟

راهکارهای زیادی برای کمک به بهبودی وجود دارد، اما در مجموع توانبخشی بر تکرار هدفمند و مکرر حرکات تمرکز دارد.
این کار شامل تمرین مداوم یک مهارت خاص است. برنامه توانبخشی بسته به ناحیه آسیب‌دیده و نوع اختلال عملکردی متفاوت خواهد بود.

فعالیت‌ها و تمرینات توانبخشی ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• تمرینات مهارت‌های حرکتی:
  تقویت قدرت عضلات و هماهنگی، از جمله عضلات تعادل، راه‌رفتن و بلع.
• تمرینات حرکتی:
  یادگیری استفاده از وسایل کمکی سکته مغزی مانند واکر، عصا، ویلچر یا بریس مچ پا.
  بریس می‌تواند مچ پا را پایدار و قوی نگه دارد تا هنگام یادگیری مجدد راه‌رفتن کمک کند.
• درمان القایی حرکت:
  محدود کردن اندام سالم برای وادارکردن اندام آسیب‌دیده به حرکت.
  این روش را درمان استفاده اجباری هم می‌نامند. به عنوان مثال دست سالم را در بیمار سکته مغزی می بندند و یا محدود می کنند تا بیمار سکته مغزی مجبور بسود تا از دست آسیب دیده و ضعیف خود استفاده کند تا مهارت حرکتی دست مبتلا پیشرفت کند.
• درمان دامنه حرکتی:
  تمرینات و درمان‌هایی برای کاهش سفتی عضلات (اسپاستیسیته) و بازگشت دامنه حرکتی.

 

فعالیت‌های بدنی با کمک فناوری شامل:

• تحریک الکتریکی عملکردی:
  اعمال جریان الکتریکی به عضلات ضعیف برای انقباض و بازآموزی عملکرد عضلات.
• فناوری روباتیک:
  دستگاه‌های روباتیک به اندام‌های ضعیف کمک می‌کنند تا حرکات تکراری انجام دهند.
• فناوری بی‌سیم:
  مانیتور فعالیت برای افزایش تحرک پس از سکته مغزی.
• واقعیت مجازی:
  استفاده از بازی‌های رایانه‌ای و محیط‌های شبیه‌سازی‌شده برای تعامل در زمان واقعی.

 

فعالیت‌های شناختی و روانی ممکن است شامل:

• درمان مشکلات شناختی:
  کاردرمانی سکته مغزی و گفتاردرمانی سکته مغزی برای کمک به توانایی‌های ذهنی از دست رفته مانند حافظه، حل‌مسئله، مهارت‌های اجتماعی، قضاوت و آگاهی ایمنی.
• درمان مشکلات ارتباطی:
  گفتاردرمانی برای بازگرداندن مهارت‌های صحبت‌کردن، گوش‌دادن، نوشتن و درک مطلب.
• ارزیابی و درمان روان‌شناختی:
  بررسی سازگاری عاطفی و مشاوره یا گروه‌های حمایتی.
• دارو:
  پزشک ممکن است داروهای ضدافسردگی یا داروهایی برای بهبود سطح هوشیاری پس از سکته مغزی، کاهش تحریک‌پذیری یا کنترل حرکات تجویز کند.

 

درمان‌هایی که هنوز در دست بررسی‌اند:

• تحریک مغزی غیرتهاجمی:
  مانند تحریک مغناطیسی ترانس‌کرانیال که در برخی مطالعات برای بهبود مهارت‌های حرکتی موثر بوده است.
• درمان‌های زیستی:
  مثل سلول‌های بنیادی که فقط باید در کارآزمایی‌های بالینی استفاده شوند.
• طب جایگزین:
  مانند ماساژ، درمان گیاهی و طب سوزنی که در حال ارزیابی هستند.

 

چه زمانی باید توانبخشی پس از سکته مغزی شروع شود؟

هرچه توانبخشی زودتر آغاز شود، احتمال بازیابی مهارت‌ها و توانایی‌ها بیشتر است.
توانبخشی اغلب در ۲۴ تا ۴۸ ساعت نخست پس از سکته مغزی و در بیمارستان شروع می‌شود. زمان در درمان سکته مغزی بسیار مهم می باشد و هرچقدر درمان های توانبخشی زودتر شروع شوند، عوارض پس از سکته مغزی راحت تر درمان می شوند و سرعت بهبودی سکته مغزی در روزها و هفته های اولیه سکته مغزی بیشتر می باشد.

 

مدت زمان توانبخشی سکته مغزی چقدر است؟

طول دوره توانبخشی به شدت سکته و عوارض مرتبط بستگی دارد.
برخی بیماران سریع‌تر بهبود می‌یابند، اما بیشتر آنها نیازمند توانبخشی طولانی‌مدت هستند که ممکن است ماه‌ها یا سال‌ها ادامه یابد.

برنامه توانبخشی در طول زمان تغییر می‌کند، زیرا با بازآموزی مهارت‌ها و تغییر نیازها، اقدامات درمانی تطبیق داده می‌شوند.

با تمرین مداوم، پیشرفت‌های جدید حتی پس از مدت طولانی حاصل می‌شود.

گزینه‌های توانبخشی سکته مغزی

گزینه‌های توانبخشی شامل موارد زیر هستند:

• واحدهای بستری توانبخشی:
  این مراکز یا به‌صورت مستقل عمل می‌کنند یا بخشی از یک بیمارستان یا کلینیک بزرگ‌تر هستند.
  شما می‌توانید تا ۲ تا ۳ هفته به‌عنوان بخشی از یک برنامه توانبخشی فشرده در این مراکز بستری شوید.
• واحدهای سرپایی:
  این مراکز اغلب بخشی از بیمارستان یا کلینیک های توانبخشی سکته مغزی هستند.
  شما ممکن است چند روز در هفته و هر بار چند ساعت در این مراکز حضور پیدا کنید.
• مراکز پرستاری تخصصی:
  نوع مراقبت در این مراکز متنوع است. برخی در توانبخشی تخصص دارند، درحالی‌که برخی دیگر فقط درمان‌های کمتر فشرده ارائه می‌دهند.
• برنامه‌های خانگی:
  انجام توانبخشی در خانه انعطاف‌پذیری بیشتری نسبت به سایر گزینه‌ها دارد و به صورت خصوصی و تخصصی به درمان سکته مغزی می پردازد، درمان سکته مغزی در منزل یکی از بهترین راهکارهای درمان سکته مغزی می باشد و نتایج مطلوبی حاصل می شود.

 

چه کسانی در تیم توانبخشی پس از سکته مغزی حضور دارند؟

توانبخشی سکته مغزی شامل همکاری با تخصص‌های مختلف است.

متخصصانی که در زمینه نیازهای جسمانی کمک می‌کنند:

• پزشکان:
  پزشک مراقبت اولیه، متخصصان مغز و اعصاب، و پزشکان طب فیزیکی و توانبخشی می‌توانند روند درمان را هدایت کنند، از بروز عوارض جلوگیری کنند، و برای حفظ سبک زندگی سالم و پیشگیری از سکته مجدد به شما کمک کنند.
• پرستاران توانبخشی:
  این پرستاران در مراقبت از افرادی که محدودیت‌های عملکردی دارند تخصص دارند و کمک می‌کنند مهارت‌های آموخته‌شده را در زندگی روزمره به‌کار بگیرید.
  آنها همچنین در مدیریت مشکلات مثانه و روده ناشی از سکته شما را یاری می‌کنند.
• فیزیوتراپیست‌ها:
  به شما کمک می‌کنند حرکاتی مانند راه‌رفتن و حفظ تعادل را دوباره بیاموزید.
• کاردرمانگران:
  برای داشتن زندگی مستقل‌تر و فعال‌تر شما را یاری می‌کنند.
  آنها به بازآموزی مهارت‌های لباس پوشیدن، استحمام، انجام کارهای خانه و حتی بازگشت به رانندگی کمک می‌کنند.
  همچنین مهارت‌های بلع، توانایی شناختی، ایمنی منزل و محل کار را تقویت می‌کنند.

 

متخصصانی که بر مهارت‌های شناختی، عاطفی و شغلی تمرکز دارند:

• متخصصان گفتار و زبان (گفتاردرمانگران):
  در بهبود مهارت‌های زبانی و بلع کمک می‌کنند و برای مقابله با مشکلات حافظه، تفکر و ارتباط ابزارهایی را ارائه می‌دهند.
• مددکاران اجتماعی:
  به شما کمک می‌کنند به منابع مالی دسترسی پیدا کنید، اگر لازم باشد برای تغییر محل زندگی برنامه‌ریزی کنید و منابع اجتماعی را شناسایی کنید.
• روان‌شناسان:
  مهارت‌های شناختی شما را ارزیابی و در مدیریت مشکلات روانی و عاطفی کمک می‌کنند.
• متخصصان تفریحات درمانی:
  به شما کمک می‌کنند به فعالیت‌ها و نقش‌هایی که قبل از سکته داشتید بازگردید، ازجمله سرگرمی‌ها و مشارکت اجتماعی.
• مشاوران شغلی:
  اگر قصد بازگشت به کار داشته باشید، چالش‌های شغلی را با شما بررسی و حل می‌کنند.

 

چه عواملی بر نتایج توانبخشی سکته مغزی تأثیر می‌گذارند؟

روند بهبودی پس از سکته مغزی در هر فرد متفاوت است.
پیش‌بینی اینکه چه توانایی‌هایی بازیابی می‌شود و چه زمانی، دشوار است.

در کل، موفقیت توانبخشی به این عوامل بستگی دارد:

• عوامل جسمی:
  شدت سکته مغزی از نظر عوارض شناختی و جسمانی
• عوامل عاطفی:
  انگیزه، روحیه و توانایی ادامه تمرین‌ها خارج از جلسات درمانی
• عوامل اجتماعی:
  حمایت خانواده و دوستان
• عوامل درمانی:
  آغاز زودهنگام توانبخشی و مهارت تیم درمان

سرعت بهبودی معمولاً در هفته‌ها و ماه‌های نخست بیشتر است.
اما شواهد نشان داده‌اند تا ۱۲ تا ۱۸ ماه پس از سکته هم می‌توان پیشرفت‌های قابل‌توجهی داشت. توانبخشی سکته نیازمند زمان است و بهبودی پس از سکته می‌تواند طولانی، دشوار و همراه با چالش‌های فراوان باشد اما پشتکار و اراده برای پیشرفت بیشترین منفعت را برای شما خواهد داشت.